منو

محتوا

New Page 1

حاج آقا مرتضى فرزند ارشد آيت اللّه مؤسس حاج شيخ عبدالکريم حايرى يزدى، روز چهاردهم ذى حجه سال 1334ه.ق در اراک به دنيا آمد.(1)

 

تبارى پاک

پدر بزرگوارش مرحوم آيت اللّه العظمى حاج شيخ عبدالکريم در سال 1280 ه ق در مهرجرد ميبد ديده به جهان گشود و پدر بزرگش مرحوم محمد جعفر مهرجردى، فردى صالح، پرهيزکار و متّقى بود، مادرش از اهالى اردکان مى‏باشد که پس از ازدواج با آقاى محمد جعفر به مهرجرد که در دو فرسخى اردکان مى‏باشد نقل مکان کرد.

آيت اللّه مؤسس با ارشاد آقاى مير ابو جعفر، نزد ملّا على اصغر مجدالعلماء اردکانى صاحب کتاب « هدیة المهدویة» در اردکان به تحصيل پرداخت. سپس به يزد و از آن جا به کربلا و سامرا و نجف رفت و به درجات عالى علمى دست يافت.

تا اين که در سال 1333 يا 1332 ه ق به اراک (2) مهاجرت نموده و بيش از هشت سال در آن شهر عهده دار حوزه علميه و تربيت طلاب و فضلا گرديد. و بالاخره در ماه رجب 1340همراه با آيت اللّه سيد محمد تقى خوانسارى ( متوفاى 1371ه ق) و آيت اللّه حاج ميرزا مهدى بروجردى ( متوفى 1388ه ق) و شيخ احمد مهرجردى يزدى و فرزندش آقا مرتضى که در اين ايام بيش از شش سال نداشت به قم آمدند و با اصرار علما و اهالى قم در اين شهر مقيم گرديد.

اوّلين اقدام مهم مرحوم آيت اللّه حايرى در اين سال تأسيس حوزه علميه قم در شرايط دشوار آن روز، که تقرييا با کودتاى انگليسى رضاخان مصادف بود، مى‏باشد.

رضاخان بعد از تحکيم پايه‏هاى قدرت خود، تلاش گسترده‏اى براى انحلال حوزه نوپاى قم داشت، و اگر لطف خدا و عنايت حضرت ولى عصر -ارواحنا فداه- و همت و پشتکار و مقاومت مرحوم حاج شيخ عبدالکريم نبود بى‏ترديد اثرى از آن زحمات باقى نمى‏ماند.

آن فقيه بزرگوار سرانجام در شب 17 ذی عقده سال 1355 مطابق 1315 ه.ش در سن 83 سالگى به ديار باقى شتافت، و پيکر مطهرش، در رواق بالاى سر حضرت معصومه (سلام اللّه عليها) به خاک سپرده شد.يادش گرامى و راهش پر رهرو باد.

ويژگی هاى اخلاقى، فعاليت‏هاى اجتماعى، استادان و شاگردان و آثار باقيمانده و ديگر خصوصيات آن عالم وارسته در اين مختصر نمى‏گنجد، تنها به سخن بنيان گذار جمهورى اسلامى ايران امام خمينى (ره)در اين باره بسنده مى‏کنيم:

« من خود در علماى زمان خود کسانى را ديدم که رياست تامه يک مملکت، بلکه قطر شيعه را داشتند و سيره آن ها تالى تلو سيره رسول اکرم (ص) بود. جناب استاد معظم و فقيه مکرم حاج شيخ عبدالکريم يزدى حايرى که از هزار و سی صد و چهل و پنجاه و پنج رياست تامه و مرجعيت کامله قطر شيعه را داشت، همه ديديم که چه سيره‏اى داشته، با نوکر و خادم خود هم سفره بود و هم غذا بود. روى زمين مى‏نشست و با اصاغر طلّاب مزاح‏هاى عجيب و غريب مى‏فرمود، اخيرا که کسالت داشت بعد از مغرب بدون ردا يک رشته مختصرى دور سرش پيچيده بود و گيوه به پا کرده، در کوچه قدم مى‏زد، وقعش در قلوب بيشتر مى‏شد و به مقام او از اين کارها لطمه‏اى وارد نمى‏آورد.»

امام راحل (ره)در جاى ديگر نيز فرمودند:

« آيا ما مفت خوريم که مرحوم حاج شيخ عبدالکريم ما وقتى که از دنيا مى‏رود همان شب آقازاده هايش شام نداشتند؟!»

 

استادان

حاج آقا مرتضى در خاندان علم و فضيلت و تقوا رشد نمود و در تحصيل علم و دانش بسيار کوشا بود، بعد از اتمام دروس مقدماتى، فقه و اصول و فلسفه را نزد استادان شايسته و آيات عظام فرا گرفت.

بعضى از استادان وى عبارتند از:

-1آيت اللّه سيد محمدرضا گلپايگانى:

وى مى‏فرمود: پدر بزرگوارشان مرحوم آيت اللّه مؤسس (ره)به من فرمود: فرائد الاصول را براى ايشان درس بگو، و به او اجازه بده که حرف بزند و مطلبى که به ذهنش مى‏آيد بيان کند.

کاملا معلوم است که مرحوم پدرشان بسيار عنايت داشتند که فقاهت و اجتهاد فرزندشان شکوفا شود و به مراتب عالى علمى نايل گردد.

-2آيت اللّه سيد محمدتقى خوانسارى( متوفاى 1371ه.ق)

-3آيت اللّه سيد محمد محقق داماد( متوفاى 1388 ه.ق) داماد حاج شيخ عبدالکريم حايرى.

-4پدرشان آيت اللّه حاج شيخ عبدالکريم حايرى( متوفاى 1355ه.ق)

-5آيت اللّه سيد محمد حجت کوه کمره‏اى ( متوفاى 1372ه.ق) پدر خانم حاج آقا مرتضى حايرى.

-6آيت اللّه حاج سيد حسين بروجردى ( متوفاى 1380ه.ق)

-7آيت اللّه امام خمينى (ره)بنيان گذار جمهورى اسلامى ايران ( متوفاى 1368 ه.ش) .

 

تدريس

آيت اللّه حاج آقا مرتضى، بيش از چهل سال در حوزه علميه قم به تدريس سطح و خارج فقه و اصول پرداخت و شاگردان ممتازى تربيت و تحويل جامعه داد.

وى در نحوه تدريس کمتر به نقل اقوال ديگر علما مى‏پرداخت، ولى در تقسيم بندى مطالب و تبيين ادّله آن و انتخاب نظر خويش بسيار دقيق و ممتاز بود.

 

بعضى از شاگردان

-1آيت اللّه حاج سيد عباس خاتم يزدى

-2آيت اللّه حاج شيخ حسين شب زنده‏دار

-3آيت اللّه شهيد محمد مهدى ربانى املشى

-4آيت اللّه محمد محمدى رى شهرى

-5حجةالاسلام حاج شيخ محمد حسين امراللهى، که فعلا مسئول تحقيق و تنظيم و نشر آثار استاد مى‏باشد.

-6حجةالاسلام حاج ميرزا محمد پيشوايى ترک آبادى.

-7حجةالاسلام حاج شيخ محمد حسين بهجتى، « شفق» امام جمعه اردکان

-8حجةالاسلام حاج سيد على آقا محقق داماد، خواهرزاده حاج آقا مرتضى حائرى

-9حجةالاسلام محمد حسين اشعرى

-10حجةالاسلام سيد حسن آل طه

-11حجةالاسلام سيد صادق حسينى مآب يزدى.

 

ويژگی هاى اخلاقى

مرحوم حاج آقا مرتضى فرزند برومند و خلف صالح مرحوم آيت اللّه مؤسس (ره)مى‏باشد که زهد و تقوا، ساده‏زيستى، دورى از مظاهر فريبنده دنيا، ناديده گرفتن تشريفات ظاهرى، پرهيز از خلاف گويى و تملق و ديگر صفات نيکو را از آن پدر بزرگوار به ارث برده بود.

با آن که فقيهى ماهر و مجتهد و استادى ژرف‏انديش بود، رساله عمليه ننوشت و هيچ گاه دنبال مرجعيت نبود، حتى براى درس گفتن بر منبر مى‏نشست با آن که جمعيت شاگردان وى کم نبود، باز پاى منبر روى زمين مى‏نشست و درس مى‏گفت.

 

عدالت

به مرحوم آيت اللّه مؤسس گفتند، شما پول هاى سهم امام (ره)و سهم سادات را در منزل نگهدارى نکنيد ممکن است اتفاقى بيفتد.

ايشان فرمودند:

« ما کسى در خانه نداريم، جز آقا مرتضى که عادل است و مهدى که پسر خوبى است.»

 

پرهيز از دروغ

مردى که خدمتکار آقا مرتضى بود گفت: يک روز آقايى آمد درِ منزل و از آقا مرتضى کمکى مى‏خواست که در توان آقا نبود. کسى از اهل خانه به من گفت: برو و بگو آقا در منزل نيست. ايشان برآشفت و گفت يعنى دروغ بگوييم! هرگز! سپس خودشان آمدند و با احترام عذر شخص را خواستند.

هرگاه مى‏خواست کسى را تأييد کند مى‏گفت: تا به حال از او دروغ نشنيدم.

 

احترام به شخصيت ديگران

بارها مى‏فرمود: من به خانواده سفارش مى‏کنم که خادم خانه را با تجليل نام ببر و خود هرگاه مى‏خواست خادم را که نامش رحمت اللّه بود، صدا زند، مى‏فرمود: آقا مشهدى رحمت اللّه.

سپس مى‏فرمود: هر کس پيش خودش شخصيتى دارد و شخصيت اشخاص محترم است.

 

زهد و پرهيز از اسراف

وى تا آخر عمر در خانه پدريش که با خشت و گل ساخته شده بود زندگى کرد، بدون اين که آن را نوسازى کند يا تغيير دهد.

يک وقت سقف يکى از ساختمان هاى منزل مشرف به خراب شدن بود، معمارى حاضر شد با خرج خودش بدون اين که از سهم مبارک امام (ع) باشد آن را بازسازى کند. اوّل حاج آقا مرتضى پذيرفت، امّا چند روز بعد پشيمان شد و فرمود: هنوز ساختمان محکم است و براى عمر ما کافى است.

ديگرى خواست همه خانه را خراب کند و در چند طبقه بازسازى کند تا جواب گوى حوايج و رفت و آمدها را بدهد، اما ايشان نپذيرفتند.

وى آن قدر مراعات وجوه و اموال عمومى را مى‏کرد که پاکت نامه‏ها و تلگراف‏ها که براى ايشان مى‏آمد، نگه مى‏داشتند و درس خارج فقه و اصول را روى آن مى‏نوشتند.

 

خدمات اجتماعى و کمک به درماندگان

اهتمام به رفع گرفتارى‏هاى مردم درمانده، برطرف کردن مشکلات زندگى آن ها از ديگر خصوصيات بارز اين مرد بزرگ بود.

درب خانه‏اش به روى مردم باز بود، حاجتمندان به راحتى مى‏توانستند نيازهاى خود را با وى در ميان بگذارند و مشکلات خود را به وسيله او حل کنند.

تعدادى از بازاريان محترم و تجار و بازرگانان متدين و کسبه علاقمند به امور خير، به سرپرستى حاج آقا مرتضى حايرى، براى رفع نيازمندی هاى يتيمان و درماندگان جلساتى داشتند و يتيمان زياد و خانواده‏هاى بى‏سرپرست بسيارى زير پوشش داشتند و به شکل آبرومندانه به وضع آن ها رسيدگى مى‏کردند و به زندگى بى‏رونق آنان سامان مى‏بخشيدند. نان، غذا، لباس و گاهى جهيزيه دختران بى‏سرپرست و مخارج ازدواج و عروسى آن ها را با احترام تأمين مى‏کردند.

 

تلاوت قرآن

اين فقيه بزرگوار، بسيار قرآن تلاوت مى‏کرد به گونه‏اى که مى‏توان گفت بيشتر آيات آن را حفظ شده بود. بدين سبب گاهى سه جزء قرآن را در يک ساعت تلاوت مى‏کرد و در سه روز تمام قرآن را ختم مى‏نمود.

بارها مى‏فرمود: وقتى در آيات قرآنى تأمل و دقت مى‏کنم، هر آيه‏اى از آن به اندازه‏اى جامعيت دارد که به نظر معجزه‏آسا است و هر آيه‏اى عصاى موسى است.

در حاشيه قرآنى که تلاوت مى‏نمود نظريات تفسيرى خودشان را نيز نوشته‏اند که هنوز مخطوط باقى است.

 

عشق به على بن موسى الرضا(ع)

وى علاقه خاصى به اهل بيت (ع) بويژه حضرت امام رضا (ع)داشت و به گونه‏اى که اگر در درس هم نام على بن موسى الرضا (ع)را مى‏شنيد اشک از ديدگانش سرازير مى‏گشت. بدين جهت بيشتر تعطيلات حوزه در مشهد مقدس در جوار آن امام همام (ع) بسر مى‏برد. بنابر اظهار خودشان بيش از شصت سفر به خراسان رفتند و هر بار مدت ها در آن جا بودند و عنايت خاصى به زيارت امام رضا (ع)داشتند.

به سادات و ذریّه پيامبر اکرم (ص)علاقه خاصى داشتند و براى آن ها احترام ويژه‏اى قايل بودند.

 

زيارت حضرت معصومه (س)

صبح پنج شنبه 16 صفر 1405 داخل حرم مطهر حضرت معصومه (س) نزديک درب ايوان طلا، به فاصله حدود دو مترى ضريح مطهّر ايستاده، زيارت آن حضرت را تمام کرده بودم که آيت اللّه حاج آقا مرتضى حايرى آمدند و در همان نزديکى ايستاده مشغول زيارت شدند.

پس از اتمام زيارت، دو روحانى از شاگردان آن بزرگوار آمدند و راجع به مکان زيارت در اين حرم و معناى اين جمله که بايد زيارت «عند رأسها» باشد سؤال کردند.

وى در جواب آن دو روحانى اينگونه فرمود: «عند رأسها» غير از « فوق رأسها» است. و در اين جا که من ايستاده‏ام (نزديک درب ايوان طلا) هم «عند رأسها» صدق مى‏کند و هم رو به قبله ايستاده‏ام.

سپس فرمودند: من در خواب، ديدم که حضرت ولى عصر امام زمان (عجل اللّه تعالى فرجه) و دو نفر ديگر با هم در همين جا که من ايستاده‏ام مشغول زيارت خواندن بودند.

ايشان اضافه فرمودند: افرادى که بالاسر حضرت رو به قبله مى‏ايستند و زيارت مى‏خوانند، در حقيقت پشت به رأس آن حضرت کرده‏اند.

آيت اللّه حاج آقا مرتضى پس از اتمام جواب آمدند بالاى سر آن حضرت و توقف کوتاهى کردند و بعد در گوشه‏اى از مسجد بالاسر مقدارى نشستند و دعا خواندند. سپس نزد قبر پدر بزرگوارشان رفته مشغول تلاوت قرآن و دعا شدند.

 

مکاشفات و صفاى باطن

آن عارف فقيه، داراى مقامات معنوى بالايى بودند، خواب هاى صادق و مکاشفات عجيبى داشتند، بعضى از آن ها را در يادداشت‏هاى خودشان ذکر کرده‏اند. يک نمونه آن چنين است که خود نگاشته‏اند: « در سفر دوم که به مشهد مقدس در خدمت صديق محترم آقاى حاج آقا مجتبى اراکى رفتم، ايشان حقير را به خانه برد و نگذاشت با جناب آقاى محمدى در مدرسه سليمان خان زندگى کنم و در خانه ايشان خوابيدم. قبل از آن از حضرت ابى الحسن الرضا - عليه آلاف التحیة و الثناء - حاجتى خواسته بودم. از خواب که بلند شدم ديدم به ديوار جواب آن به طريق اجمال که موکول به اراده حق متعال نموده بود، نوشته شده است پس از ديدن محو شد.»

 

ذوق شعرى

حاج آقا مرتضى علاوه بر مقام بالاى علمى و فقاهتى، ذوق شعرى نيز داشتند، نمونه‏اى از اشعارش که متضمن فضيلت زيارت امام هشتم (ع) و التجای سوزان وى به دربار آن امام همان مى‏باشد و در جمادى الثانى 1389 در مشهد مقدس سروده‏اند و در حرم مطهر قرائت گرديده است چنين است:

در خصال آمد که نور هشتمين آفتاب آسمان علم و دين

لابس خلعت ز خلوتگاه دوست آن که راز علّم الاسماء در اوست

مظهر اسماء خلاق مبين جانشين ذات رب العالمين

گفت هر کس کو بيايد سوى من ترک کوى خود کند در کوى من

من به ديدارش روم ديگر سرا وا رهانم زايرم را از بل

او اگر يک بار آيد نزد من من سه بار او را بيابم در محن

اندر آن هنگامه پر هيمنه که گهى از ميسره گه ميمنه

نامه‏هاى بندگان از خوب و بد سوى صاحب نامه‏ها پرّان شود

واندر آن معبر که مى‏بايد عبور از صراط و رفتن از ظلمت به نور

واندر آن موقف که وقت سنجش است گاه سنجش غيرگاه بخشش است

اندر اين هنگامه‏هاى پرخطر که نباشد عفو و بخشش در نظر

مى‏دهم سرمايه‏ها از نور خود از گران سرمايه موفور خود

تا که ميزان عمل سنگين شود نامه‏ها چون بوستان رنگين شود

با همان سرايه با اذن اله راه را سازم برايش شاهراه

اى علىّ عالى اى نور خدا اى که باشى بر رضاى حق رض

من به ديدارت مکرر آمدم لطف‏ها بايد بيايم دم بدم

هم به دنيا هم به عقبى بايدت لطف هايى که تو را مى‏شايدت

در پناه خود همى‏گيرى مرا با جميع دوستان و اقرب

در دلم نور معارف افکنى و از خرافات جهات دورم کنى

از خواهم اى ولىّ اتقياء اى مهين سبط اميرالاوصياء

وقت مردن کلبه‏ام روشن کنى از قدومت گلخنم گلشن کنى

روى مهر تو بهشت است اى رضا بلکه باشد از بهشت، اکبر، رض

 

مبارزات

از خصوصيات آشکار آن عالم وارسته اين بود که هيچ گاه در مبارزه با انحرافات و کجروى‏ها سستى نشان نمى‏داد و در مقام نهى از منکر و دفع بدعت ها و خلاف ها شجاع بود.

در زمان حکومت طاغوت، با قوانين ضد خدايى شاه معدوم به طور محسوس مخالفت مى‏نمود و رسما در صف مبارزان و مخالفان رژيم قرار داشت.

گاهى در مجلس عمومى، عليه نظام ستم شاهى سخنرانى مى‏کرد. (24) تا اين که جريان انجمن‏هاى ايالتى و ولايتى پيش آمد؛ اوّلين جلسه مراجع بزرگ قم در رابطه با مقابله با همين قوانين باطل، در منزل ايشان تشکيل شد.

روزنامه‏هاى عصر تهران که تصويب نامه دولت قم بود و قيود تغيير يافته آن را منتشر ساختند، نزديک غروب به قم رسيد، و به دنبال آن طوفانى از خشم و ناراحتى در ميان عموم طبقات خاصه جامعه روحانيت پديد آمد، آن روز بعد از نماز مغرب و عشا تقريبا سه ساعت بعد از رسيدن جرايد به قم، در منزل آيت اللّه حايرى چند تن از علما و آيات عظام قم، چون آيت اللّه خمينى ( ره) و آيت اللّه گلپايگانى... با حضور حاج آقا مرتضى فرزند بزرگوار حاج شيخ عبدالکريم حايرى، به طور فوق العاده جلسه‏اى تشکيل شد و تا پاسى از شب پيرامون تصويب نامه دولت و نحوه اقداماتى که مى‏بايد انجام گيرد به مذاکره پرداختند.

بعد از صدور اعلاميه مراجع بزرگ قم، تلگراف ديگرى صادر شد که آقايان علما و آيات عظام مرحوم سيد احمد زنجانى و محقق داماد و حاج شيخ هاشم آملى و حاج آقا مرتضى حايرى آن را امضاء کرده بودند و در روز 17 مهرماه 1341 که فقط يک شب از اعلام آن در جرايد شهر تهران مى‏گذشت مخابره گرديد.

حاج آقا مرتضى بعد از دستگيرى امام خمينى (ره) نيز همراه علماى ديگر قم اعلاميه‏هاى مشترکى در تأييد نهضت آن قائد عظيم الشأن امضا نمود و پس از پيروزى انقلاب اسلامى ايران به عنوان يکى از اعضاء مجلس خبرگان قانون اساسى انتخاب شد و در آن مجلس حضور يافت.

امام خمينى (ره) نيز براى اين عالم بزرگوار احترام ويژه‏اى قايل بود و در پيامى وى را چنين ستود:

« اين بزرگوار، علاوه بر مقام فقاهت و عدالت از صفاى باطن به طور شايسته برخوردار بودند و از اوايل نهضت اسلامى ايران از اشخاص پيش قدم در اين نهضت مقدس بودند.« فجراه اللّه عن الاسلام خيرا» .

 

آثار باقيمانده:

کتاب هاى چاپ شده:

-1  ابتغاء الفضيلة فى شرح الوسيلة، که محور بحثشان در اين کتاب مکاسب محرمه از کتاب وسيلة النجاة زعيم بزرگ مسلمين آسيد ابوالحسن اصفهانى( ره) است و جلد اول آن به چاپ رسيده.

-2  رساله‏اى در نماز جمعه.

-3  کتاب الخمس، با تحقيق حجةالاسلام شيخ محمدحسين امراللهى.

-4  پرتوى از انوار آسمانى، تحت عنوان « علوم قرآن» درباره اعجاز قرآن است.

-5  مباحثى در تفسير سوره حمد که در مجله کتابخانه مسجد اعظم به چاپ رسيده است.

کتاب هاى چاپ نشده:

-1  رساله‏اى در نماز مسافر.

-2  رساله‏اى در طهارت.

-3  رساله‏اى در خلل صلاة.

-4  دوره کامل اصول در سه جلد.

-5  يادداشتهايى به خط خودشان در 135 صفحه.

-6  مجموعه چند سخنرانى در ایّام فاطمیّه.

 

وفات

مرحوم آيت اللّه حاج آقا مرتضى حايرى پس از عمرى تلاش و کوشش در راه احياى دين مبين اسلام و تربيت شاگردانى والامقام دچار کسالت قلبى شده و اين موجب گرديده بود گاهى در کار تدريسشان وقفه‏اى به وجود آيد. خصوصا در ماه هاى اخير عمرشان که با سختى تدريس مى‏فرمود، امّا عنايت و توجه و اهميت درس براى ايشان به اندازه‏اى بود که با همان حال مريضى به خود اجازه نمى‏دادند که درس را تعطيل کنند.

بالاخره در شب 24 جمادى الثانى 1406 مصادف با 25 اسفند 1364 روح پاکش به ملکوت اعلى پيوست.

صبح روز بعد، جنازه آن زاهد عالم را از مدرسه رو به روى منزلشان تشيع کردند و به صحن حرم مطهر حضرت معصومه (س) آوردند. آيت اللّه حاج سيد محمدرضا گلپايگانى بر پيکر پاک آن مرحوم نماز خواندند و جنازه را به سوى مسجد بالاسر آن حضرت بردند و پايين پاى پدر بزرگوارش به خاک سپردند.

امام خمينى (ره) پيام تسليتى براى حوزه‏هاى علميه و خانواده وى ارسال کردند که متن آن چنين است:

« رحلت اسف‏انگيز حضرت آيت اللّه حاج آقا مرتضى حايرى (رحمةاللّه عليه) موجب کمال تأثر و تأسف گرديد. ايشان در علم و عمل، به حق، خلف بزرگوار مرحوم آيت اللّه العظمى استاد معظم حضرت آقاى شيخ عبدالکريم «رضوان اللّه تعالى عليه» بودند و کفى به شرفا و سعادة.

اين جانب از اوايل تأسيس حوزه علميه پربرکت قم که به دست مبارک پدر بزرگوارشان تأسيس شد و موجب آن همه برکات شد، آشنايى با ايشان داشته و پس از مدتى از نزديک، معاشر و دوست صميمى بوديم و در تمام مدت طولانى معاشرت جز خير و سعى در انجام وظيفه علميه و دينيه از ايشان مشاهده ننمودم. اين بزگوار علاوه بر مقام فقاهت و عدالت از صفاى باطن به طور شايسته برخوردار بودند و از اوايل نهضت اسلامى ايران از اشخاص پيشقدم در اين نهضت مقدس بودند «فجزاه اللّه عن الاسلام خيرا» .

اين جانب به ملت محترم به ويژه اهالى وفادار قم و حضرات علماى اعلام مدرسين معظم حوزه علميه قم تسليت عرض مى‏کنم و براى خاندان معظم ايشان و فاميل محترمشان خصوصا حضرت حجةالاسلام آقا حاج آقا مهدى حايرى(اعزه اللّه) از خداوند تعالى طلب صبر جميل و اجر جزيل مى‏نمايم.

اميد است عنايت حضرت بقیةاللّه (روحى و ارواح العالمين لمقدنا الفداء) شامل حال همه آنان و همه ملت مسلمان باشد و السلام على عباداللّه الصالحين. 15 اسفند 64ب رابر با 24 جمادى الثانى سال 1406 هجرى قمرى.

روح اللّه الموسوى الخمينى.

در همين تاريخ پيام تسليتى را آيت اللّه سيد محمدرضا گلپايگانى هم به همين مضامين صادر گرديد و تسليت آن بزرگوار نيز ابلاغ شد.


اماکن زيارتی

 حرم مطهر حضرت معصومه (س)

 زندگینامه حضرت

 فضائل حضرت

زیارتنامه حضرت

تاریخ حرم مطهر

فرهیختگان حرم

شخصیتهای تاریخی حرم

ستارگان حرم 

آستانه مقدسه

 مسجد مقدس جمکران

 بقاع متبرکه



لینکهای مفید

 سايت مقام معظم رهبري
 
 مجلس شوراي اسلامي
پايگاه اطلاع رساني دولت
پايگاه اطلاع رساني وزارت كشور
استانداری قم
سامد
portal mardom

         

 

کلیه حقوق این سایت متعلق به اداره کل میراث فرهنگی , صنایع دستی و گردشگری استان قم میباشد.

آدرس: قم بلوار پانزده خرداد. کوچه 7/1 تلفن : 27-37603426  نمابر : 37603425  سامانه جامع اطلاعات گردشگري ( گويا ) :  09669  پست الكترونيكي :  info@qommiras.ir